De argumentatie voor het gebruik van de Cloud is u gevoeglijk bekend, denk ik. Kies zelf wat woorden uit de lijst: makkelijker, goedkoper, overzichtelijker, transparanter, veiliger, opener, innovatiever en schrijf uw eigen reclamefolder.
Maar de echte reden waarom gemeenten en masse overstappen naar Microsoft Azure ligt op een heel ander punt. Die heeft te maken met de aanbestedingswet. Dat zit zo.
De proloog: aanbestedingen en ICT
Even in vogelvlucht voor de nieuwe lezertjes: gemeenten (en andere publieke instanties) zijn verplicht om hun inkopen aan te besteden. Dat geldt zowel voor producten als voor dienstverlening. Zo’n aanbesteding bestaat uit de technische (ook wel: functionele) omschrijving van de diensten die je wilt afnemen, daarnaast omschrijf je de eisen waar de leverancier aan moet voldoen: geen Russisch bedrijf, geen criminele antecedenten, een beroepsaansprakelijkheidsverzekering, minimale omzet zoveel miljoen, dat soort zaken. Je geeft ook aan over welke periode je de diensten wilt afnemen – waarbij de maximale periode van zo’n contract beperkt wordt door de aanbestedingswet. Over zoveel jaar moet je dus opnieuw.
Wanneer het gaat om schoonmaak van je gebouw, aankoop van vervoermiddelen of invulling van de kantine is dat allemaal goed te overzien. Ja, de koffie-automaten worden elke vier jaar allemaal verwijderd en dan komen er weer andere, ogenschijnlijk identieke, exemplaren voor terug, maar daar is best mee te leven.
Op het gebied van ICT is deze aanbestedingsplicht ingewikkelder, want het betekent, dat je elke paar jaar opnieuw, functioneel dus, moet omschrijven hoe je ICT-omgeving in elkaar steekt. Dus niet: we gebruiken computers met Windows 10 en iedereen hier heeft een Iphone, maar strikt genomen iets als we zoeken computers met een x86-64 instructieset die de Win64-API ondersteunt – hoe je de Iphone zou moeten omschrijven, weet ik zelf niet eens goed, want IOS is ook geen soortnaam.
Iedereen met een greintje ervaring met computers of telefoons weet het: je omschrijft je automatisering meestal op basis van de merknamen. We hebben Exact, SAP, Oracle, Adobe, VMware, Atlassian, Autodesk, ESRI. Of Photoshop, Office365, Outlook, Teams, Zoom, en GBA-V Online Infectie ziekte bestrijding (IZB) & Persoons Gerichte Zorg (PGZ) – ja echt, dat bestaat en ze hebben er een speciale 32-inch-breedbeeldmonitor bij nodig voor de productnaam, denk ik.
Enfin, als je dat allemaal gebruikt, dan kun en wil je echt niet overstappen want #gedoe. Voor jezelf (nieuwe telefoon, nieuwe laptop) is dat al gedoe, maar dat #gedoe geldt natuurlijk in veelvoud voor overheidsinstellingen. Die willen dus ook echt niet overstappen, #gedoe × 1000. Maar ja, het moet. Of kunnen we er onderuit?
De kronkel
In de Aanbestedingswet zit een lacune, een rare kronkel die in specifieke gevallen maakt, dat de wet niet werkt. De Aanbestedingswet gaat er namelijk vanuit, dat er concurrentie is.
Dat zit zo. In artikel 4.15 lid 2 staat, dat de vordering tot vernietiging (van de verkeerd geachte aanbesteding of de verkeerde aankoop) wordt ingediend door een ondernemer die zich door een gunningsbeslissing benadeeld acht. Als je je schoonmaak dus, zonder aanbesteding, door bijvoorbeeld Hago laat doen, dan zou bijvoorbeeld CSU, of Asito daar een vordering tot vernietiging tegen kunnen instellen. Vermoedelijk winnen ze zonder moeite dat proces – de overheidsdienst moet dan alsnog een aanbesteding uitschrijven (en zit bovendien potentieel enige tijd zonder schoonmaakbedrijf).
Maar wat nu, als er min of meer géén andere aanbieder is? Bijvoorbeeld omdat ik de vraag heel specifiek maak (nee, ik weet ook wel dat dat niet mag, art 1.10, 1.16 lid 1 en 2, enz enz, maar we doen het tóch). Als ik bijvoorbeeld Oracle-Java-licenties wil aankopen, wat dan? Kijk, Java is een openbare programmeertaal die je gewoon kunt downloaden. Maar Oracle Java – ja, dát is andere koek. Dat is de Heinz Ketchup van de Java en wordt alleen door Oracle verkocht – andere Oracle-Java-aanbieders zijn er niet. En aanbieders van OpenJDK zijn er uiteraard wél – maar die verkopen dus geen licenties.
De kans dat iemand bij de rechter een klacht indient tegen deze aanbesteding is dus nihil – de kans dat die iemand zou winnen zo mogelijk nog nihiler.
Azure
Terug naar Azure. Dat is gewoon het cloud-platform van Microsoft en je zou dus kunnen stellen, dat er honderden alternatieven zijn. Maar: overheden zijn al dertig jaar lang gewend om hun Microsoft-Office-licenties gewoon met vermelding van de merknaam aan te schaffen. Die aanbestedingen overtreden artikel 1.10a: lid 1: Een aanbestedende dienst […] ontwerpt geen overheidsopdracht […] met het oogmerk om […] de mededinging op kunstmatige wijze te beperken; lid 2: De mededinging is kunstmatig beperkt indien [deze] is ontworpen met het doel bepaalde ondernemers ten onrechte te bevoordelen of te benadelen. En óf Microsoft wordt bevoordeeld.
Maar nou komt het: er is niemand die daartegen in beroep kan gaan. Er is geen enkele andere commerciële aanbieder van Office-licenties. De functionaliteit van Office365 is dus niet zo bijzonder (e-mail, chatten, tekstverwerken, presentaties, rekenbladen), maar niemand verkoopt die licenties. En er zijn dus (voor de aanbestedingswet) geen ondernemers die door de gunningsbeslissing benadeeld worden.
Overheden weten dat. De pakweg vier-jaarlijkse aanbesteding voor Microsoft Office is een kunstje geworden, een sprong door een bekende hoepel, de resultaten zijn bekend en je weet wat je krijgt: Microsoft Office.
En nu dus die cloud. Elke pakweg vier of vijf jaar van cloudprovider moeten wisselen, omdat een ander de aanbesteding gewonnen heeft, betekent dat je telkens al je applicaties moet overzetten. Dat is een dure en zéker geen vrijwillige stap voor overheidsdiensten. Maar als je overstapt naar Azure, dan kun je, vier of vijf jaar later, de Azure-gebruiksrechten onder dezelfde paraplu hangen als die van Microsoft Office. In een (fout) raamcontract of gewoon, rechtstreeks (ook fout hoor): we kopen Microsoft-licenties. En dan is er dus, ik zei het al: niemand die daartegen in beroep kan gaan.
Dáár hebben gemeenten wel oren naar. Ze zitten hartstikke vast, maar dat wíllen ze ook, want ze hoeven daarna nooit meer over te stappen. Dus daarom Azure – en geen AWS of Google, want alleen Azure maakt praktisch onschendbaar voor artikel 4.15. Procederen tegen Microsoft is commerciële zelfmoord. Vandaar dus ook dat Amsterdam deze aanbesteding voor Azure-dienstverlening gewoon zo snel mogelijk probeert af te ronden. Eerst de dienstverlening – dan effe gauw de migratie en daarna: help, we zitten vast, hahahahaha!
Dutch Cloud Community, doe er wat aan.